در خوشبینانه­ترین حالت ممکن، انسان تنها از آنچه بر سر خود می­آید، عبرت می­گیرد. 

خردمندان از بلاهایی که بر سر اطرافیانشان می­آید نیز عبرت می­گیرند. اما اینکه از تاریخ عبرت گرفته شود، بسیار نادر است.

تاریخ وجه ناهمگون آگاهی مدت­دار انسانی است؛ از آنجا که مدت­دار است تاریخ مصرف هم دارد، و چون تاریخ مصرف دارد کمتر گوش شنوایی به آن بدهکار است.

جیمز بالدوین می­گوید: «مردم در دام تاریخ گرفتار می­شوند و تاریخ در دام مردم.»

انسان در مقابل تاریخ هم مقاومت از خود نشان می­دهد.